Porsiyon çevirici

Nasıl hesaplanıyor?

Çeviri iki adımda yapılıyor. Önce ölçünün hacmi mililitre olarak alınıyor — su bardağı 200 ml, çay bardağı 100 ml, yemek kaşığı 15 ml, tatlı kaşığı 10 ml, çay kaşığı 5 ml, kase 300 ml, kutu 330 ml. Sonra bu hacim besinin dökme yoğunluğuyla çarpılıyor ve gram çıkıyor. Kalori ve makrolar da o gramdan hesaplanıyor.

Dökme yoğunluk, maddenin kendi yoğunluğu değil: bardağa konan şey besin artı aralardaki hava. Cevizin kendisi sudan ağırdır ama bardaktaki ceviz içi 0,42 g/ml çıkıyor, çünkü hacmin yarısı iri parçaların arasında kalan hava ve tam bu sebeple buradaki sayılar doğrudan "bardağa ne kadar sığar" sorusunun cevabı oluyor.

Yoğunluklar mutfakta tartılıp uydurulmadı; USDA FoodData Central'ın her besin için verdiği standart porsiyon ağırlıklarından türetildi. Doğrulaması da açık: 240 mililitre pişmiş pirinç burada 158,4 gram çıkıyor, USDA'nın "1 cup = 158 g" kaydıyla aynı.

Bardak boyu ülkeye göre değiştiği için ölçülerin mililitresi adın içinde yazılı. Türkiye'de su bardağı 200 ml, Amerika'da ölçü bardağı 240 ml; ikisi ayrı seçenek olarak duruyor, biri diğerinin yerine geçmiyor. Elindeki kabın hacmini biliyorsan hangi satıra bakacağını da biliyorsun.

Hacimle ölçülemeyen besinlerde ölçü uydurulmuyor. Somonun, tavuk budunun ve hamsinin listesinde yalnız gram ve tipik porsiyon var; bir fileto bardağa konmaz ve "1 dilim hamsi" diye bir ölçü yoktur. 80 besinin 68'i hacimle ölçülebiliyor, kalanı sayı ya da ağırlıkla.

"1 avuç" bir ölçüm değil, yerleşik bir kabul. Elle tartılmış bir şey olmadığı için kaç grama karşılık geldiği ekranda açıkça yazıyor; kendi avucunun daha dolu olduğunu düşünüyorsan doğrudan gram alanına geçebilirsin.

Sonucu nasıl okumalısın?

Aracın gösterdiği ilk şey gram, kalori değil. Sebebi basit: kalorisi zaten her yerde yazılı olan bir besinin gerçekten bilinmeyen tarafı senin elindeki kapta kaç gram durduğu olduğundan, o gramı bildiğin an paketin arkasından uygulamanın veri tabanına kadar geri kalan her tablo işine yarar hale geliyor.

Sayıların en çok şaşırttığı yer kuru tahıllar. Bir su bardağı yulaf ezmesi 68 gram, 200 değil; bir su bardağı mısır gevreği yalnız 24 gram ve 86 kalori. "Bir bardak mısır gevreği yedim" cümlesi çoğu insanın sandığından çok daha küçük bir öğün.

Ters yönde de aynı şaşkınlık var: bir su bardağı bal 282 gram ve 857 kalori. Aynı bardağın patlamış mısırla 6,6 gram aldığı düşünülürse, "bir bardak" ifadesinin tek başına hiçbir şey anlatmadığı görülüyor — kırk üç kat aralık var.

Kaşık ölçüleri günlük hatanın en büyük kaynağı. Bir yemek kaşığı zeytinyağı 13,5 gram ve 119 kalori; aynı kaşık ketçapla 16,9 gram ama yalnız 17 kalori. Yemeğin üstüne "bir kaşık" atmak, hangi kaşık olduğuna göre yüz kalorilik fark demek.

Buradaki değerler ortalama. Tepeleme ile silme arasındaki fark, doğrama boyu ve kaba bastırma bunları %10-20 bandında oynattığı için sayılar bir tarifi ölçmeye yeter ama bir grama takılmayı kaldırmaz, dolayısıyla kesin rakam isteyenin tek yolu tartı, ikinci en iyi yolu paketin kendi etiketi.